محسن تیزهوش
Related Articles
در ماههای اخیر، لرستان شاهد بارشهای قابل توجهی بوده است که بهویژه در فروردینماه، بهبود نسبی در وضعیت منابع آبی منطقه را نوید میدهد. این بارشها که بیشتر از میانگین سالانه است، فرصت مناسبی برای بازنگری در شیوههای مدیریت منابع آب و خاک فراهم کرده است. با این حال، باید تصریح کرد که این وضعیت نشانهای از ورود به دوره «ترسالی» پایدار نیست و برداشت نادرست از وضعیت اقلیمی زاگرسمرکزی میتواند منجر به خوشبینی بیمورد شود. اقلیم این منطقه ذاتاً ناپایدار و نوسانی است و چند ماه پرباران نمیتواند چرخه بلندمدت خشکسالی را جبران کند.
بنابراین، در حالی که نباید از این فرصت غافل شد، وظیفه همگان است که با مصرف هوشمندانه و برنامهریزی دقیق، از هدر رفتن منابع طبیعی جلوگیری کرده و پایداری بلندمدت آنها را تضمین کنیم. این فرصت طلایی ناشی از افزایش بارشها، نباید باعث نادیده گرفتن چالشهای زیستی در لرستان شود، بلکه باید تلنگری باشد برای اصلاح الگوهای مصرف و مدیریت هوشمندانهتر منابع. غفلت از این فرصت و تأخیر در اقدامات اصلاحی، ما را در ماههای گرم پیش رو با بحران تأمین آب و فشارهای اقتصادی مواجه خواهد کرد.
خاک، ظرف اصلی نگهداری آب در طبیعت، نقشی حیاتی در تعادل هیدرولوژیکی منطقه دارد. شیوههای نادرست کشاورزی، مانند شخمزنی عمیق و بیرویه، و تخریب پوشش گیاهی، منجر به فرسایش شدید خاک و کاهش نفوذپذیری آن میشود. این فرآیند، بارشهای مفید را به سیلابهای مخرب تبدیل کرده و ضمن اتلاف آب، حاصلخیزی خاک را نیز کاهش میدهد. در مقابل، اجرای طرحهای آبخوانداری، ساخت بانکتها و تراسهای حفاظتی، و حفظ جنگلهای بلوط بهعنوان «سدهای طبیعی»، میتواند به نفوذ بهتر آب به سفرههای زیرزمینی و کاهش خطر سیلابها یاری رساند.
در حوزه کشاورزی، تداوم کشت محصولات با نیاز آبی بالا در اقلیم خشک، آیندهای پرریسک برای امنیت غذایی استان رقم میزند. تغییر الگوی کشت به سمت محصولات مقاوم به گرما و کمآببر، ضمن کاهش فشار بر منابع آب، تابآوری اقتصادی کشاورزان را نیز افزایش میدهد. در دامداری، مدیریت پایدار مراتع، جلوگیری از چرای بیرویه و حفظ پوشش گیاهی برای بازتولید منابع طبیعی ضروری است. مقولهی «امنیت غذایی» باید با نگاهی نو در برنامههای توسعه مورد توجه قرار گیرد؛ بهطوری که بر اساس ظرفیت اقلیمی و پایداری منابع باشد، نه صرفاً افزایش تولید. این رویکرد، ضمن کمک به ثبات اقتصادی، از فشار بر طبیعت میکاهد.
حفاظت و بهرهبرداری مؤثر از منابع آب و خاک، بهویژه در شرایط تنگناهای اقتصادی، نیازمند مشارکت فعال و همگانی است. بدون مسئولیتپذیری جمعی، اقدامات پایدار نخواهند ماند. در چنین وضعیتی، نباید به امید بارشهای دائمی نشست؛ بلکه با تلفیق دانش بومی و فنون نوین و تقویت حس مسئولیتپذیری، باید در برابر تغییرات اقلیمی مقاومتر شد.
اکنون، نخستین گام، بهرهبرداری هوشمندانه و برنامهریزی دقیق از این فرصت موقت است. اقداماتی منسجم در بهبود مدیریت مصرف، اصلاح الگوی کشت، تقویت ساختارهای حفاظت خاک و آب، و آموزش و مشارکت مردمی، میتواند امنیت آبی و غذایی استان را تضمین کند. گرمایش زودرس و فرا رسیدن تابستان، ضرورت اتخاذ تصمیمهای آگاهانه بر پایهی شناخت صحیح، برنامهریزی منطقی و همکاری جمعی را بیشازپیش نمایان میسازد تا مسیر عبور از بحرانهای محیطزیستی هموار گردد. بارانهای اخیر نه نویدِ نجاتاند و نه دلیلِ آسودگی؛ اگر امروز باران را پایانِ بحران بدانیم، فردا در سایهی بیتدبیری باید تاوانِ سادهانگاریمان را از زمینِ خشک و سفرههای خالی پس بدهیم.
این یادداشت در هفته نامه سیمره به چاپ رسیده است.
